http://www.jess.ir/ مطالعات علوم محیط زیست fa daily 1 Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0430 Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0430 http://www.jess.ir/article_129048.html کمبود منابع آب یکی از بزرگ‌ترین و دشوارترین موضوعاتی زیست‌محیطی می‌باشد که در کشور ایران به‌سرعت در حال افزایش می‌باشد. با توجه به وضعیت کمبود منابع آب در حوضه هراز، این مقاله یک مدل پویایی سیستم (SD) برای ظرفیت حمل منابع آب (WRCC) ایجاد کرده و تعادل بین عرضه و تقاضای منابع آب را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داده است. جهت انجام تجزیه‌وتحلیل سه سناریو برای شبیه‌سازی WRCC از سال 2010 تا 2030 طراحی‌شد و کل تقاضای آب و مقدار خروجی محصولات ثانویه به‌عنوان شاخص‌های ارزیابی برای مطالعه WRCC در حوضه هراز انتخاب شدند. نتایج نشان دادند که ظرفیت حمل منابع آب در حوضه هراز نمی‌توانند پاسخگوی تقاضای توسعه‌های اقتصاد اجتماعی در سال‌های آینده باشد و سناریوی سوم به‌طور مؤثر می‌تواند کمبود آب را جبران کند. بر این اساس، به‌منظور تضمین استفاده پایدار از منابع آب باید سیاست‌های صرفه‌جویی در مصرف آب به‌شدت افزایش یابد.. . . . . . . http://www.jess.ir/article_129049.html تعیین کیفیت آب در مدیریت منابع آب از اهمیت خاصی برخوردار است. امروزه به علت وجود منابع متعدد آلوده کننده منابع آب از کیفیت شیمیایی منابع آبی به شدت کاسته شده است. هدف از این پژوهش طبقه بندی کیفی منابع آبی حوضه آبریز گاماسیاب استان کرمانشاه جهت مصارف شرب و کشاورزی و کیفیت منابع آب های سطحی و زیرزمینی می باشد که از داده های کیفی پنج ایستگاه از سال 97-1358 و تعداد 5 حلقه چاه استفاده شد. داده های کیفی مورد بررسی این پژوهش10 پارامتر شامل: so4، cl، Hco3، ، ، ، TDS، EC ، pH و SAR می باشد. نتایج نشان داد که طبق نمودار ویلکاکس تمام نمونه در محدوده کلاس C2S1 قرار دارند، که نشان دهنده آب با کیفیت خوب برای آبیاری وکشاورزی می باشد. . طبق نمودار پایپر رخساره آب کلسیت و تیپ آب شیرین می باشد. آب رودخانه ها از نظر شرب بر اساس شاخص شولر از لحاظ سختی و بی کربنات در حد قابل قبول و از نظر بقیه پارامتر ها در محدوده خوب قرار دارند. نتایج محاسبه شاخص های WQI و GWQI نشان دهنده کیفیت آب عالی برای آب های سطحی و زیرزمینی این حوضه می باشد. http://www.jess.ir/article_129067.html پیچک‌ها نوعی جریان چرخشی هستند که تا ده‌ها روز می‌توانند پایدار باشند و باعث تغییرات دما و شوری در محدوده وسیعی شوند. خلیج‌فارس نیز به‌طور روزانه در معرض این رویداد قرار دارد و به‌خصوص در فصل تابستان، پیچک‌هایی با شعاعی در حدود 50 کیلومتر (میان‌مقیاس) نیز در آن تشکیل می‌شوند که این تغییرات بر زندگی آبزیان مؤثر است. در این مطالعه با استفاده از مدل مایک که یک مدل هیدرودینامیکی است شبیه‌سازی جریان در خلیج‌فارس صورت گرفت و نحوه تغییرات پارامترهای هیدروگرافی و همچنین انتقال مواد معلق حول پیچک‌ها تحت بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد تشکیل پیچک باعث ایجاد تغییرات دمایی و شوری محسوس در محیط شده که با توجه به ساختار آن می‌تواند باعث مهاجرت گونه‌های دریایی بدون استرس شود. انتقال مواد مغذی توسط پیچک‌ها نیز به صورتی است که غلظت مواد معلق در مسیر دایره‌ای پیچک بیشترین مقدار را دارد. همچنین بررسی مطالعات نشان داد که در فصل تابستان الگوی بازگشت شیلاتی برای تعدادی از گونه‌ها که تحت بررسی قرار گرفته بودند، دارای بیشترین درصد است که در این فصل مطابق نتایج پیچک‌های میان‌مقیاس تشکیل می‌شوند. http://www.jess.ir/article_129151.html بررسی شاخص های انرژی و زیست محیطی در هر فعالیتی به منظور کاهش اثرات سوء بر محیط زیست ضروری می باشد. تحقیق حاضر با هدف بررسی شاخص های انرژی و زیست محیطی در تولید شکر از چغندر قند (Beta vulgaris) صورت گرفت. از داده های کارخانه قند فریمان، فریمان، خراسان رضوی، استفاده شد. از روش ارزیابی چرخه حیات و نرم افزار سیماپرو به منظور تعیین بارهای محیطی تولید محصول بهره گرفته شد. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که میزان کل انرژی نهاده در تولید یکصد تن شکر MJ12/4788690 است. مؤثرترین نهاده‌ی انرژی ‌بر در تولید شکر، گاز طبیعی با سهم 43 درصدی می‌باشد. شاخص‌های نسبت انرژی، بهره‌وری انرژی، شدت انرژی و افزوده خالص انرژی نیز به ترتیب 56/0، Kg/MJ02/0، MJ/kg9/47 و MJ/100ton-1 7/2075499- محاسبه شد. سهم مصرف انرژی تجدیدناپذیر 35/97 درصد بود. بیش‌ترین بارهای زیست محیطی به ترتیب از جانب چغندر قند، تجهیزات و ماشین‏ها، نایلون و سنگ آهک می‌باشد. نرمال‌سازی شاخص‌های زیست‌ محیطی در تولید شکر نشان داد که گروه‌های اثر سمیت آب‌های آزاد، تقلیل منابع غیرآلی (سوخت‌های فسیلی)، گرمایش جهانی، سمیت آب‌های سطحی و پتانسیل اسیدی شدن نسبت به سایر گروه‌های اثر دارای مقادیر بیشتری می‌باشند. http://www.jess.ir/article_129168.html مدیریت جنگل ها از موارد حائز اهمیت در حفاظت و شناسایی اولویت های مناطق جنگلی محسوب میگردد. لذا با توجه به دخیل بودن افراد حقیقی و حوقوقی در اخذ تصمیم هی مدیریتی استفاده از روش های با کمترین آسیب به محیط و تسریع در رویه اجتماع نیازمند بکارگیری روش‌های متناسب همچون تئوری بازی ها می باشد. قدرت و توانایی تئوری بازی به ‌عنوان یک ابزار ریاضی برای تصمیم‌گیری به دلیل روش‌شناسی آن از نظر ساخت و تحلیل مشکلات و مسائلی است که بشر در انتخاب‌های استراتژیک با آن روبه‌رو است. بنابراین در آزمایش کاربردی این روش به مطالعه استراتژیهای شرایط ثبت جهانی چندسایت جنگل های هیرکانی پرداخته شد. جهت مطالعه استراتژی بازی‌ها از سری پرسش‌نامه‌های متوالی استفاده گردید؛ مدل درختی برای راه‌حل سؤال 12 مرحله‌ای با جایگشت 5 سایت و 4 معیار IUCN مورد آزمون قرار گرفت. نتایج آنالیزهای این بخش نشان می‌دهد تنها یک استراتژی از 1024 راه‌حل تنها دارای جواب قطعی است. این استراتژی به شرح زیل : اگر سایت گلستان با معیار 8 انتخاب شود احتمال نامزدی سایر سایت‌ها با معیار 9 وجود داشته باشد بنابراین اثر کلاس‌های دیگر سایت‌ها تنها به معیار هشتم بر خواهد گشت و پارامترهای این معیار می‌تواند سبب معنی‌داری انتخاب‌ها شود. http://www.jess.ir/article_129191.html در بخش کیفی با استفاده از روش گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری با 25 خبره، مصاحبه عمیق انجام و در بخش کمی، برای سنجش مدل، پرسشنامه محقق ساخته‌ای با روش نمونه گیری خوشه ای نسبی در بین 285 نفر از نمونه ها توزیع گردید. روایی پرسشنامه با روش صوری و محتوایی و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ مورد تائید قرار گرفت. داده ها با روش تحلیل عاملی اکتشافی و تائیدی با نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل گردید. نتایج بخش کیفی حاکی از آن بوده که الگوی زیست محیطی توسعه پایدار دارای 15 بعد بشرح شرایط علی (1. رسالت خدمات‌رسانی، 2. الزامات ایمنی و بهداشت، 3. مسئولیت اجتماعی)، شرایط زمینه ای (4. آموزش و یادگیری، 5. فرهنگ‌سازی، 6. نگرش و آگاهی مدیران)، شرایط مداخله ای (7. پیمانکاران، 8. تأسیسات و تجهیزات فنی، 9. تکنولوژی و عملیات فنی)، راهبرد ( 10. سیاست‌گذاری‌های میان‌مدت و بلندمدت وزارت نیرو، 11. نظارت و ارزیابی مستمر بر روند پروژه‌ها، 12. برنامه‌های مدیریت مصرف مشترکان، 13. برنامه‌های مدیریت آلاینده‌های حاصله) و پیامد ( 14. ارتقاء عملکرد زیست محیطی شرکت گاز http://www.jess.ir/article_129192.html برای دستیابی به تحلیل اکولوژی جامع‌تر، اکولوژی منظر نیازمند درنظرگرفتن ویژگی‌های طبیعی آن منظر، مداخلات و اداراک انسانی در یک چارچوب همبودی است. در این راستا، در یک سکونتگاه تپه‌ماهوری، وضعیت اکولوژیکی تپه‌ها را می‌توان دستکم از دو منبع بررسی کرد: شاخص‌های کمی اکولوژیک و ارزیابی‌های بصری کاربران. این پژوهش روابط احتمالی بین این دو و همچنین میزان انطباق آن‌ها را در چهار تپه مهم سنندج ‌‌(توس نوذر، نیشتمان، ملت و دیدگاه) بررسی کرده است. نخست با استفاده از نرم‌افزار فراگ‌استت ، شاخص‌های کمی از تصاویر ماهواره‌ای به دست آمد. سپس از طریق تحلیل مولفه‌های اصلی، 12 شاخص منتخب (وارث) نهایی شدند. سپس متناظر با این شاخص‌ها، میزان ارزیابی بصری کاربران توسط پرسشنامه تصویری آنلاین گردآوری شد. نتایج تحلیل واریانس (ANOVA) نشان دادند که رابطه معنی‌داری بین شاخص‌های کمی منظر با ارزیابی بصری کاربران وجود دارد. در این میان، دو شاخص اکولوژیک CONTIG و FRAC دارای بیشترین انطباق با نظر مشارکت‎کنندگان بودند. به عبارتی، دو شاخص پیوستگی و پیچیدگی می‌توانند سنجه‌های مناسب‌تری برای بررسی وضعیت اکولوژی منظر تپه‌ها باشند. http://www.jess.ir/article_129219.html به منظور مدل سازی پخش آلاینده ها، آگاهی از میزان عمق اختلاط ضروری است که در اکثر مدل سازی ها تنها با توجه به اقلیم منطقه، مقادیری برای عمق اختلاط فرض می شود. هدف از این تحقیق نشان دادن رابطه بین مقادیر عمق اختلاط در جو و میزان آلاینده های اندازه گیری شده توسط ایستگاه های پایش منطقه پونک تهران می باشد. بررسی میزان انتشار آلاینده های O3، SO2، PM10، NO2، CO و PM2.5 ایستگاه کیفیت هوای شهری منطقه پونک و مقایسه میانگین روزانه و ماهانه غلظت آلاینده های هوا بر اساس اطلاعات دریافتی از ایستگاه سنجش شرکت کنترل کیفیت با مقادیر ارتفاع لایه مرزی همرفتی و ارتفاع لایه مرزی مکانیکی (عمق) اختلاط انجام شد. نتایج مطالعه نشان داد ارتفاع اختلاط شهری متناسب با تغییرات دمای هوای محیط رشد می کند. از طرفی شرایط سینوپتیک مانع از جابجایی و همرفت جرم هوای لایه مرزی می شود. همچنین عوامل مؤثر بر آلودگی هوا تابع خصوصیات هواشناسی، توپوگرافی زمین و شدت تولید آلاینده ها است که به افزایش یا کاهش غلظت آن ها در مقیاس محلی و منطقه‌ای منجر می‌شود. http://www.jess.ir/article_129309.html پوشش گیاهی بیش از 35 کیلومترمربع از سراب زنجان‌رود، یکی از شاخه‌های اصلی قزل‌اوزن، چمن می‌باشد که به‌عنوان چمن‌سلطانیه معروف است. چمن، گیاهی علفی از تیره گندمیان، در شرایط اقلیمی سرد وگرم رشد می‌کند. برای بررسی ژئومورفوژنز چمن سلطانیه از نرم‌افزارهای Arc GIS،Google Earth، Global mapper، اکسل و نقشه‌های زمین‌شناسی، توپوگرافی، مدل رقومی ارتفاعی(DEM) و داده‌های اقلیمی استفاده شد. باکمک مدل‌های تجربی‌رایت و پورتر، ارتفاع برف‌مرز وخط تعادل آب ویخ کواترنری برآورد شد. بررسی‌های میدانی از نقاطی که آبراهه‌ها درنقشه‌های توپوگرافی به شکل دوشاخه نمایش داده‌شده‌اند، هیچ شاهدی از تغییر شیب یا تغییر رسوب و دریابار دیده نشد. باتوجه به‌وجود آثار سیرک‌های یخچالی کواترنری در ارتفاعات شرقی وغربی سلطانیه، حاکمیت یخچال در دوره‌های سرد کواترنری در منطقه قریب‌به‌یقین بوده است. چمن‌سلطانیه از نوع چمن‌های سردسیری است. متوسط دمای وزنی حوضه سلطانیه، ازروابط رگرسیونی 85/7 درجه سانتی‌گراد و متوسط بارش 75/428 میلی‌متر برآورد گردید و ارتفاع برف‌مرز وخط تعادل آب ویخ، به ترتیب 2268و 5/1147متر برآورد گردید. شواهد منعکس‌شده در نقشه‌های توپوگرافی در ایجاد سطوح ارضی مستوی سراب زنجان-رود، نمی‌تواند دلیلی بر وجود دریاچه یا پلایا بودن منطقه باشد؛ اقلیم معتدل متمایل به سرد ونیمه مرطوب، به‌همراه خاک نفوذناپذیر در عمق‌کم خاک، مهم‌ترین نقش را در ایجاد چنین سطوحی داشته است. http://www.jess.ir/article_129331.html کاهش استفاده از منابع تجدیدناپذیر وکنترل آلودگی‌های زیست‌محیطی و تامین انرژی پاک، امری مهم تلقی و همواره از دغدغه‌های جوامع مختلف به‌شمار می‌رود و برنامه‌ریزی برای اجرایی نمودن آن، یک ضرورت محسوب می‌گردد. ازآن جایی‌که کشور ایران موقعیت جغرافیایی خاصی به دلیل قرارگرفتن در منطقه‌ جغرافیایی با پتانسیل بالا و شدت تابش عالی خورشید دارد. با ارائه راهکاری مناسب و با شناخت قابلیت‌ها و پتانسیل‌های بالقوه در آن، می‌توان در تولید و کاربرد انرژی‌های نو بهره برد. هدف این مقاله ارائه راه‌کار مناسب جهت استفاده از انرژی‌های‌نو و قابل‌تجدید خورشیدی خصوصاً سیستم فتوولتائیک و پهنه بندی آن در ایران می‌باشد. برای تحقق این مهم، نیاز است با شناخت منابع تجدیدپذیر وقابلیت‌های موجود درهرنقطه از کشور، از انرژی‌های بومی تجدیدپذیر استفاده‌شود. نتایج مقاله نشان می‌دهد با مطالعه و شناخت قابلیت‌های انرژی خورشید و سیستم‌ فتوولتائیک وکاربرد آن و شناخت موقعیت ایران و مطالعه میزان تابش نور خورشید در آن، این کشور بستر مناسبی جهت بهره برداری از سیستم های فتوولتائیک دارد که توجه به این مهم، سبب ارائه نقشه پهنه‌بندی اقلیمی سیستم فتوولتائک ایران در این مقاله ‌گردید. http://www.jess.ir/article_129333.html با توجه به افت کیفیت خاک و نیز حجم بالای آلودگی خاک در ایران، ضروری است روش هایی که منجر به کاهش و یا حذف آلاینده های موجود در خاک می شوند در گستره وسیعی از ایران به کار برده شوند. خاک آلوده نیز از محل دفن پسماند واقع در مجتمع آرادکوه کهریزک برداشت شد. در آزمایشگاه با استفاده از روش گرماکافت، از پسماندهای غذایی و کنجاله‌های روغنی دو نوع بایوچار با خصوصیات متفاوت تولید شد. با استفاده از نرم افزار R انحراف معیار و میانگین محاسبه و نیز با استفاده از نرم افزار SPSS - version 26 آزمون Shapiro-Wilk انجام و از صحت نرمال بودن داده ها اطمینان حاصل شد. بایوچار های حاصل از کنجاله های روغنی و پسماند های غذایی تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر کاهش مقادیر فلزات سنگین خاک دارند و موجب اصلاح خاک می شوند. در صورتی که تاثیر قابل ملاحظه ای بر بهبود ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک ها ندارند. کاهش فلزات سنگین و افزایش حاصلخیزی خاک، علاوه بر زیست توده اولیه و شرایط پیرولیز، به نوع دانه بندی خاک نیز بستگی دارد. http://www.jess.ir/article_129345.html SiC ماده‌ای مقاوم و مناسب است. امروزه با افزایش تقاضا تولید این ماده افزایش پیدا کرده است و در پی آن حجم عظیمی از گاز CO تولید می‌شود. روش مرسوم و متداول برای تولید باصرفه و اقتصادی SiC ، استفاده از روش آچسون است که سبب ورود مواد آلاینده به محیط‌زیست می‌شود. قبل از ارائه هرگونه راهکار جهت کاهش میزان آلودگی لازم است مقدار آلودگی و نرخ انتشار را اندازه‌گیری کرد. روش‌های فراوانی جهت ارزیابی نرخ انتشار گازها وجود دارد. در این پژوهش برای اولین بار از نرم‌افزار متلب جهت محاسبه نرخ انتشار گاز CO در طی فرآیند تولید SiC با روش رآکتور آچسون پرداخته شده است. ابتدا به بررسی خواص بستر و تغییرات دما پرداخته و سپس روند فرآیند تولید SiC و CO به تصویر کشیده شده است. بررسی‌ها نشان می دهد که لازم است دمای بستر در اثر ایجاد مقاومت الکتریکی در هسته گرافیتی به مقدار مطلوب برای شروع واکنش برسد، با شروع واکنشِ تولید SiC، تخلخل بستر به علت مصرف کربن افزایش می‌یابد و همزمان گاز CO تولید می‌شود. با پیشرفت واکنش میزان این گاز، داخل راکتور افزایش می‌یابد و جریانی به سمت دریچه خروجی ایجاد شده و سبب کاهش گاز CO در داخل راکتور میشود. http://www.jess.ir/article_129429.html چالش های منابع ابی و تغییرات سطحی دریاچه ارومیه و جامعه تحت نفوذ آن نگرانی های جدی از بروز خطرات و نابودی محیط زیست حوزه را درحال گذراندن هستندو مطالعه اخیر با نگاهی به گذشته و حال اینده به ترسیم واقعیت آینده 20 ساله با کمک علوم سنجش از دور پرداخته است. بنابراین در مطالعه اخیر با استفاده از تصاویر ماهواره لندست از سال 2000 ، 2010 و 2020 به چگونگی روند تغییرات 6 کاربری عمده پرداخته است. و با کمک تحلیل مکانی و زمانی شیوه پراکندگی سنجه های سرزمینی جای پای تخریب و نیازهای آبی و تخریب محیط زیست را ترسیم نموده است. بنابراین نتایج نشان میدهد در طول دوره 20 سال اخیر 40% بر مساحت انسان سازها افزوده شده است. همچنین جنگل‌ها تنها 5% نرخ کاهشی را تجربه کرده‌اند. لذا بدنه‌های آبی 15% مساحت خود را کاهش داده است و در نهایت سرعت این تغییرات در دوره اول بسیار شدید تر از دوره 2010 تا 2020 بوده است. در دوره دوم مراتع و پوشش خاک یا مراتع ضعیف بیشترین تغییرات را در پی داده است. این روند بیشتر وابسته به تغییرات اقلیمی است.